Yumurtalık Kistleri

Yumurtalık kistleri, kadınlarda sık karşılaşılan jinekolojik durumlardan biridir. Yumurtalık içinde veya yüzeyinde oluşan bu yapılar genellikle sıvı ya da farklı dokularla dolu kesecikler şeklindedir. Pek çok kadın yaşamının bir döneminde yumurtalık kisti ile karşılaşabilir. Çoğu kist iyi huyludur ve çoğu zaman herhangi bir tedavi gerektirmeden kendiliğinden kaybolur.

Kistler üreme çağındaki kadınlarda daha sık görülmekle birlikte, menopoz sonrası dönemde de ortaya çıkabilir. Nadir durumlarda bazı kistler kötü huylu olabileceği için düzenli jinekolojik kontroller büyük önem taşır.

Yumurtalık kisti türleri

Yumurtalık kistleri farklı yapılara sahip olabilir. En sık karşılaşılan kist türleri şunlardır:

Fonksiyonel kistler

Fonksiyonel kistler en yaygın görülen yumurtalık kisti türüdür. Adet döngüsünün doğal bir parçası olarak ortaya çıkarlar. Çoğu zaman belirti vermezler ve genellikle birkaç adet döngüsü içinde kendiliğinden küçülerek kaybolurlar.

Teratom (dermoid kist)

Teratomlar, saç, deri veya yağ dokusu gibi farklı hücre tiplerini içerebilen kistlerdir. Doğumsal olarak mevcut olabilirler ve zamanla büyüyebilirler. Çoğu iyi huyludur ancak nadir durumlarda kötü huylu dönüşüm gösterebilir.

Kistadenom

Kistadenomlar yumurtalığın dış yüzeyinden gelişen kistlerdir. Bazen oldukça büyük boyutlara ulaşabilirler. Çoğu iyi huylu olsa da büyüklükleri nedeniyle takip veya tedavi gerektirebilirler.

Endometrioma

Endometrioma, endometriozis hastalığına bağlı olarak gelişen bir kist türüdür. Rahim iç tabakasına benzer dokunun yumurtalıkta bulunması sonucunda oluşur ve halk arasında “çikolata kisti” olarak da bilinir.

Yumurtalık kistlerinin belirtileri

Birçok yumurtalık kisti herhangi bir belirtiye yol açmaz ve rutin jinekolojik muayene sırasında veya başka bir nedenle yapılan ultrason incelemesinde tesadüfen saptanır.

Belirti görülen durumlarda ise şu şikayetler ortaya çıkabilir:

• Alt karın veya kasık bölgesinde ağrı
• Hareket sırasında artan ağrı
• Adet düzensizlikleri
• Karında dolgunluk hissi

Büyük kistler bazen yumurtalığın kendi etrafında dönmesine neden olabilir. Bu durum “over torsiyonu” olarak adlandırılır ve genellikle ani başlayan şiddetli ağrı ile kendini gösterir. Kistin patlaması veya kanaması da ani ve güçlü ağrıya neden olabilir.

Yumurtalık kistleri nasıl teşhis edilir?

Yumurtalık kistlerinin değerlendirilmesinde jinekolojik muayene önemli bir ilk adımdır. Şüpheli bir durumda tanıyı netleştirmek için bazı görüntüleme ve laboratuvar testlerinden yararlanılabilir.

Ultrason muayenesi

Ultrason, yumurtalık kistlerinin değerlendirilmesinde en sık kullanılan yöntemdir. Karın üzerinden veya vajinal yoldan yapılan ultrason incelemesi sayesinde kistin boyutu, şekli ve iç yapısı hakkında bilgi elde edilir. Bu yöntem kistin sıvı dolu mu yoksa katı içerikli mi olduğunu göstermede de yardımcı olur.

Kan testleri

Bazı durumlarda CA-125 gibi tümör belirteçlerini değerlendiren kan testleri istenebilir. Bu testler tek başına tanı koydurmaz ancak ultrason bulguları ve klinik değerlendirme ile birlikte yorumlanarak özellikle menopoz sonrası kadınlarda yumurtalık kanseri açısından risk değerlendirmesi yapılmasına yardımcı olabilir.

Yumurtalık kistleri nasıl tedavi edilir?

Yumurtalık kistlerinin tedavisi; kistin tipi, büyüklüğü, hastanın yaşı, belirtilerin varlığı ve kanser şüphesi gibi birçok faktöre bağlı olarak planlanır. Bazı durumlarda yalnızca düzenli takip yeterli olurken, bazı kistlerde cerrahi tedavi gerekebilir.

Dikkatli izlem (takip)

Küçük ve iyi huylu görünümlü kistlerde en sık tercih edilen yaklaşım düzenli takip yöntemidir. Bu süreçte belirli aralıklarla ultrason kontrolü yapılır ve kistin boyutunda ya da yapısında değişiklik olup olmadığı değerlendirilir.

Birçok fonksiyonel kist bir veya iki adet döngüsü içinde kendiliğinden kaybolur. Bu nedenle bazı hastalarda müdahale edilmeden yalnızca izlem yapılması yeterli olabilir.

Cerrahi tedavi

Kistin büyük olması, şiddetli ağrıya neden olması, hızla büyümesi veya kötü huylu olma ihtimalinin bulunması durumunda cerrahi tedavi önerilebilir.

Cerrahi sırasında genellikle sadece kist çıkarılır. Bu işlem kistektomi olarak adlandırılır. Bazı durumlarda ise yumurtalığın tamamının alınması gerekebilir. Bu işlem ooforektomi olarak bilinir.

Yumurtalık kisti ameliyatı nasıl yapılır?

İyi huylu olduğu düşünülen kistlerde çoğu zaman minimal invaziv cerrahi yöntemler tercih edilir. Laparoskopi adı verilen bu yöntemde karın duvarına açılan küçük kesilerden özel cerrahi aletler ve kamera yardımıyla operasyon gerçekleştirilir.

Kistin çok büyük olması veya kanser şüphesi bulunması durumunda ise açık cerrahi tercih edilebilir. Bu yöntemde alt karın bölgesinde daha geniş bir kesi yapılarak ameliyat gerçekleştirilir.

Yumurtalık kistlerinin olası komplikasyonları

Çoğu yumurtalık kisti ciddi bir soruna yol açmaz. Ancak bazı durumlarda komplikasyonlar gelişebilir.

Over torsiyonu

Büyük kistler yumurtalığın kendi etrafında dönmesine neden olabilir. Bu durum yumurtalığa giden kan akımını bozarak ani ve şiddetli ağrıya yol açabilir. Acil müdahale gerektiren bir durumdur.

Kistin patlaması

Yumurtalık kistleri bazen yırtılabilir veya patlayabilir. Bu durumda ani başlayan ağrı, karın içinde hassasiyet ve bazen ara kanama görülebilir. Kist büyüdükçe patlama riski de artabilir.

Yoğun fiziksel aktivite veya bazı durumlarda cinsel ilişki de kist patlamasını tetikleyebilir.

Menopoz sonrası kistler

Menopoz sonrası dönemde ortaya çıkan yumurtalık kistleri daha dikkatli değerlendirilmelidir. Bu nedenle düzenli jinekolojik muayene ve gerekli görüntüleme yöntemleri ile takip önemlidir.